Montessori, son yıllarda anne babaların en sık duyduğu eğitim kelimelerinden biri. Sosyal medyada beyaz rafların, ahşap oyuncakların ve sakin çocukların olduğu fotoğraflar dolaşıyor, bu görüntüler de bir yandan ilham veriyor, bir yandan “Bizim evde bunu nasıl yaparım, çok pahalı olmaz mı?” sorusunu getiriyor.
Kısa cevap: Montessori’nin özü bir malzeme listesi değil, çocuğa bakış biçimi. Bu yazıda yaklaşımın ne olduğunu, evde nasıl uygulanabileceğini ve nelere takılmamak gerektiğini toparladık. Bir yaklaşım olarak her aileye uyması gerekmiyor, ama bazı fikirlerinden herkesin yararlanabileceğini düşünüyoruz.
Montessori yaklaşımı kısaca nedir?
Yaklaşımın adı, İtalyan hekim ve eğitimci Maria Montessori’den geliyor. Montessori, İtalya’nın ilk kadın hekimlerinden biri olarak bilinir ve 1900’lerin başında Roma’da çocuklar için kurduğu “Casa dei Bambini” (Çocuk Evi) ile eğitim anlayışını geliştirmeye başlamıştır. Yaklaşım o günden bugüne dünyanın birçok yerinde farklı biçimlerde uygulanıyor. Türkiye’de de Montessori adını taşıyan okullar var, ancak “Montessori” adı her yerde aynı standardı garanti etmeyebiliyor. Bu yüzden bir okul düşünüyorsanız, kendi gözleminiz ve sorularınız önemli.
Temelde şu fikirlere dayanır:
- Çocuk, öğrenmeye doğuştan meraklıdır ve kendi hızında ilerler.
- Çevre çocuğa uygun düzenlenirse, çocuk çoğu şeyi yetişkin müdahalesi olmadan keşfedebilir.
- Yetişkinin rolü öğretmenden çok rehberlik ve gözlemdir.
- Özgürlük ile sınır birlikte yürür. Çocuk seçim yapabilir, ama bu seçimler belirli çerçevenin içindedir.
Hazırlanmış ortam ne demek?
Montessori’de en çok geçen kavram “hazırlanmış ortam”. Fikir basit: Çocuğun bulunduğu alan, onun boyuna, gücüne ve ilgisine göre düzenlenir. Böylece çocuk sürekli “yapamam, ulaşamıyorum, bana yardım et” durumunda kalmaz.
Pratikte bu şu anlama gelir:
- Eşyalar çocuğun görebileceği ve uzanabileceği yükseklikte durur.
- Az sayıda, ama düzenli ve sağlam malzeme bulunur.
- Her şeyin bir yeri vardır, çocuk kullandıktan sonra oraya koyabilir.
- Alan sakin ve kalabalık olmayan bir görünümdedir.
Evde oda oda küçük düzenlemeler
Bunun için evi yeniden döşemeniz gerekmiyor. Birkaç küçük değişiklik çoğu zaman yeterli.
Oyuncak rafı
Çocuk odasında ya da salonun bir köşesinde, alçak bir rafa birkaç oyuncağı düzenli şekilde koymak yeterli. Oyuncakların hepsini aynı anda ortaya çıkarmak yerine, bir kısmını kaldırıp zaman zaman değiştirmek (rotasyon) ilgiyi taze tutabilir. Bir kutunun içinde yığılı oyuncak yerine, sepet ya da tepsi içinde sınıflandırılmış küçük setler çocuğun seçmesini kolaylaştırır.
Giyinme alanı
Çocuğun kıyafetlerini kendisinin seçebileceği, birkaç parçadan oluşan basit bir düzen kurmak mümkün. Alçak bir askı ya da çekmece, mevsime uygun üç dört kıyafet, bir tabure. Sabahın telaşında bu, hem çocuğa söz hakkı veriyor hem de sizin yükünüzü azaltıyor. Başlangıçta yavaş olacak, bunu hesaba katmak gerekir.
Mutfak
Mutfak, birçok aile için Montessori’nin en doğal buluştuğu yer. Çocuğun bir tabure ya da güvenli bir “yardımcı kule” ile tezgaha ulaşabilmesi, sebze yıkamak, hamur yoğurmak, masayı kurmak gibi işlere katılması mümkün. Kendi bardağını ve tabağını alabileceği alçak bir çekmece de iyi bir başlangıç. Ateş, keskin bıçak ve sıcak yüzeyler yetişkin kontrolünde kalmalı, bu konuda esneklik yok.
Banyo ve ortak alanlar
Lavaboya ulaşmak için sağlam bir basamak, çocuğun boyuna uygun bir havlu askısı, kendi diş fırçası… Bunlar küçük ayrıntılar gibi görünüyor ama çocuğa “bu alan benim de” mesajını veriyor.
2-4 yaş için basit günlük yaşam etkinlikleri
Montessori’de “günlük yaşam” etkinlikleri, çocuğun gerçek hayattaki işlerin küçük versiyonlarını yapmasıdır. Pahalı bir set almadan, evdeki malzemelerle yapılabilirler.
Dökme ve aktarma. İki küçük sürahi ya da kap, biraz su veya kuru nohut. Çocuk birinden diğerine dökmeyi dener. Başta çok döker, bu normal. Yanında bir bez bulundurmak ve dökülenin silinmesini de işin parçası yapmak iyi çalışıyor.
Düğme ve fermuar ilikleme. Büyük düğmeli bir gömlek ya da bir kumaş parçası üzerinde düğme ilikleme, yaklaşık 3 yaş civarında merak uyandırabilir. Çocuk istemiyorsa zorlamamak yeterli. Sabırla, yavaş gösterim yapılabilir.
Sınıflandırma. Renklerine ya da boyutlarına göre ayrılabilecek eşyalar: farklı çoraplar, kapaklar, ahşap kaşıklar. Aynı ya da benzer olanı bulmak çocuğa hoş gelen basit bir oyundur.
Masa silme, çiçek sulama, çorap eşleştirme. Bunlar da etkinlik sayılır. Çocuğa gerçek ve işe yarar bir görev vermek, bazen bir oyuncaktan daha çok ilgisini çekebilir.
Daha fazla oyun fikri arıyorsanız geçen hafta yayınladığımız 4 yaş çocuk oyunları ve aktiviteleri rehberine göz atabilirsiniz.
Güvenlik notu
Evde hazırladığınız her malzemede küçük parça riskini aklınızdan çıkarmayın. 3 yaşından küçük çocuklarda düğme, boncuk, nohut, küçük kapak gibi parçalar boğulma riski taşıyabilir. Bu yaş grubunda malzeme seçerken yutulabilecek büyüklükte parça olmamasına dikkat edin ve çocuğu tek başına bırakmayın. Su ve mutfak etkinliklerinde de yetişkin gözetimi şart. Şüpheniz varsa çocuk doktorunuza danışabilirsiniz.
Sık yanlış anlaşılmalar
“Montessori için pahalı set gerekir.” Hayır. Piyasada bu adla satılan birçok ürün var, ama yaklaşımın özü düzenli, erişilebilir ve sade bir ortam. Evdeki kaplar, sepetler ve tepsiler çoğu zaman yetiyor.
“Montessori’de oyun yoktur.” Bu da doğru değil. Çocuk için gerçek işler ve keşif zaten oyunun bir biçimi. Hayal gücüne dayalı oyun, çizgi film ya da masal gibi şeyler konusunda farklı okulların ve ailelerin farklı yaklaşımları olabilir, ama evde bu konuda katı bir kural yok.
“Montessori’de her şey serbesttir.” Aksine, sınırlar önemli. Çocuk seçim yapar ama seçenekleri siz belirlersiniz. Bir şey kırıldıysa ya da dökülürse temizlemek de sürecin parçasıdır. Sınır koyma konusunda daha geniş bir bakış için olumlu disiplin rehberimize bakabilirsiniz.
“Evi bir sınıfa çevirmem gerekiyor.” Gerekmiyor. Bir rafı, bir tabureyi, bir köşeyi düzenlemek de başlangıçtır. Her şeyi bir anda yapmaya çalışmak ise çoğu zaman yorucu olur.
Montessori herkes için zorunlu değil
Bu yaklaşımın bazı fikirleri birçok ailenin işine yarıyor: çocuğa kendi işini yapma fırsatı vermek, düzeni sade tutmak, gözlem yapmak. Ama farklı eğitim anlayışları da değerli ve çocuğunuza iyi gelen, sizin yaşam tarzınıza uyan bir düzen çoğu zaman en iyisi. Bir yaklaşımın “doğru yol” olduğunu kabul etmek zorunda değilsiniz. Farklı fikirleri deneyip çocuğunuzun neye iyi geldiğini gözlemlemek yeterli.
Konuya ilişkin daha kişisel ve eski bir bakış için sitemizdeki Anne Savaşları’nda Yeni Trend: Montessori yazısına da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Montessori kaç yaşında başlar? Okullarda genellikle 2,5-3 yaştan başlar, ama evde hazırlanmış ortam fikrini bebeklikten itibaren uygulayan aileler de var. Önemli olan yaşa uygun malzeme ve güvenlik.
Evde Montessori için ne kadar bütçe gerekir? Başlamak için özel bir bütçe gerekmiyor. Mevcut raf, kap ve tabure ile başlanabilir.
Çocuğum etkinliğe ilgi göstermiyorsa? Zorlamayın. Bir süre sonra tekrar önerebilir ya da çocuğun zaten ilgilendiği bir konuya bağlayabilirsiniz. Ciddi bir endişeniz varsa çocuk doktorunuzla konuşmak iyi olur.
Okul mu seçmeliyim, evde mi uygulamalıyım? Bu aileye göre değişir. İkisi birbirini dışlamaz. Okul seçiyorsanız ziyaret edip öğretmenlerle konuşmak, çocuklarla nasıl iletişim kurduklarını gözlemlemek sağlıklı bir yol.
Siz evde hangi küçük düzenlemeleri denediniz? Deneyimlerinizi bilgi@kadikoyanneleri.com adresine yazabilirsiniz. Daha fazla yazı için Eğitim kategorimize bakabilirsiniz.
Fotoğraflar: Paige Cody (kapak), mhrezaa, Jonathan Borba ve Carrie Allen, Unsplash
