Ek gıdaya başlarken en çok kullanılan yöntemlerden biri buharda pişirmek. Bir tencere, bir buhar sepeti ve biraz su yetiyor. Bu yazıda hangi meyve ve sebzenin yaklaşık ne kadar sürede yumuşadığını, bebeğin yaşına göre nasıl sunulabileceğini, nasıl saklanacağını ve nelere dikkat etmek gerektiğini bir arada topladık.
Kısaca: sebzeyi ve sert meyveyi eşit boyda küçük parçalara bölün, kaynayan suyun üzerindeki sepette çatalla kolayca ezilene kadar pişirin, tuz ve şeker eklemeden, ılıttıktan sonra bebeğin yaşına uygun dokuda verin. Ne zaman ve hangi besinle başlayacağınızı çocuk doktorunuzla konuşun.
Bu yazı pişirme yöntemine odaklanıyor. Yaş gruplarına göre tarifler için yaşa göre bebek ve çocuk tarifleri yazımıza bakabilirsiniz.
Ek gıdada neden buharda pişirme tercih ediliyor?
Buharda pişen meyve ve sebze, suyun içinde kaynamadığı için şeklini ve rengini daha iyi koruyor, yağ ya da tuz eklemeye gerek kalmıyor. Yumuşak ama dağılmayan bir doku elde etmek de kolay: aynı havucu püre yapmak için biraz daha uzun, parmak yiyecek olarak vermek için biraz daha kısa pişirebilirsiniz.
Haşlamak da elbette bir seçenek. Elinizde buhar sepeti yoksa az suda haşlamak da iş görür. Önemli olan, yiyeceğin bebeğin yiyebileceği kadar yumuşak olması.
Buharda pişirmek için hangi ekipman gerekir?
Özel bir cihaz almak zorunda değilsiniz. Üç yaygın seçenek var:
- Tencere üstü buhar sepeti: Tencerenin içine ya da üstüne oturan delikli metal ya da silikon sepet. En ucuz ve en pratik başlangıç.
- Çok katlı buharlı pişirici: Katlar sayesinde aynı anda birkaç sebze pişirilebiliyor. Toplu hazırlık yapanlar için kullanışlı.
- Bambu sepet: Tencerenin üstüne oturan geleneksel sepet. Kullandıktan sonra iyice kurutmak gerekiyor.
Hangisini seçerseniz seçin, sepetin kaynayan suya değmemesi ve kapağın kapalı olması yeterli. Suyun tamamen buharlaşıp tencerenin kurumaması için arada kontrol edin.
Hangi meyve ve sebze buharda kaç dakikada pişer?
Aşağıdaki süreler yaklaşık 1-2 cm’lik küpler ya da çiçekler için verilmiştir. Parçanın boyu, sebzenin tazeliği ve ocağın gücü süreyi değiştirir. Bu yüzden dakikadan çok şu ölçüte güvenin: çatalla kolayca ezilene kadar. İngiltere’nin sağlık servisi NHS de ilk parmak yiyeceklerin bebeğin ağzında kolayca dağılacak yumuşaklıkta ve tutabileceği uzunlukta olmasını öneriyor.
| Meyve / sebze | Hazırlık | Yaklaşık süre | Hazır olduğunu nasıl anlarım? |
|---|---|---|---|
| Elma | Yıkayın, soyun, çekirdek evini çıkarıp küp ya da dilim yapın | 7-10 dk | Çatal kolayca batıyor, dilim kolayca eziliyor |
| Armut | Yıkayın, soyun, çekirdek evini çıkarın | 5-8 dk (çok olgun armut daha kısa) | Yumuşak ve sulu |
| Muz | Soyun | Pişirmeye gerek yok | Olgun muz çatalla ezilir |
| Havuç | Yıkayın, soyun, küçük küp ya da ince çubuk yapın | 10-15 dk | Çatal zorlanmadan batıyor |
| Patates | Yıkayın, soyun, küp doğrayın | 10-15 dk | Küpler kolayca dağılıyor |
| Tatlı patates | Yıkayın, soyun, küp doğrayın | 10-15 dk | Yumuşak, kolay eziliyor |
| Bal kabağı | Kabuğunu ve çekirdeklerini ayırıp küp doğrayın | 10-15 dk | Çatalla kolayca eziliyor |
| Kabak | Yıkayın, uçlarını kesin, küp ya da yarım ay doğrayın | 5-8 dk | Saydamlaşıyor, yumuşuyor |
| Brokoli | Küçük çiçeklere ayırıp yıkayın | 6-8 dk | Sapı çatalla kolayca deliniyor, renk hâlâ yeşil |
| Karnabahar | Küçük çiçeklere ayırıp yıkayın | 8-10 dk | Sapı yumuşak |
İlk kez pişirdiğiniz sebzede süreyi biraz erken kontrol edin. Fazla pişen sebze sulanır ama püre için yine de kullanılabilir. Az pişen sebzeyi ise tekrar sepete koymanız yeterli.
Arşivimizde buharda meyve için kısa ve sevilen bir tarif de var: Buharda Meyve. Tarçınlı bir atıştırmalık fikri arıyorsanız göz atabilirsiniz.
Buharda pişen sebze bebeğe hangi dokuda verilir?
Bebeğin hangi dokuya ne zaman geçeceği, gelişimine ve çocuk doktorunuzun yönlendirmesine bağlı. Genel olarak ek gıdanın ilk döneminde pürüzsüz ya da ince ezilmiş kıvamlar, sonra çatalla ezilmiş ve küçük topaklı dokular, ardından yumuşak parmak yiyecekler gelir.
- Püre: Pişen sebzeyi pişirme suyundan ya da bebeğin alıştığı sütten biraz ekleyerek blenderdan geçirin ya da süzgeçten bastırın.
- Çatalla ezilmiş: Sebzeyi tabakta çatalla ezin, küçük topaklar kalabilir. Bebeğin çiğneme hareketlerine alışması için iyi bir ara adım.
- Parmak yiyecek: Havuç, kabak ya da tatlı patatesi bebeğin avucuna sığacak, parmak kalınlığında çubuklar halinde pişirin. Çubuk, bebeğin tutup ağzına götürebileceği kadar uzun ve ağızda kolayca dağılacak kadar yumuşak olmalı.
Bebeğinizin tepkisini izleyin, acele etmeyin. Hangi yaşta hangi dokuya geçeceğiniz konusunda çocuk doktorunuzun önerdiği zamanlamaya uyun.
Buharda pişirirken güvenlik için nelere dikkat etmeli?
Boğulma riski: Sert ve yuvarlak yiyecekler küçük çocuklarda boğulma riski taşır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi CDC, bütün üzüm ve meyve toplarını, kuruyemişi ve çiğ havuç ya da çiğ elma gibi sert sebze ve meyve parçalarını bu grupta sayıyor. NHS, havuç, brokoli ve elma gibi sert sebze ve meyveleri buharda ya da az suda pişirerek yumuşatmayı, üzüm ve kiraz domates gibi küçük yuvarlak yiyecekleri dörde bölmeyi ve 5 yaşından küçük çocuklara bütün kuruyemiş vermemeyi öneriyor. Yemek sırasında bebeği hiç yalnız bırakmayın ve dik oturduğundan emin olun.
Tuz ve şeker: NHS, bebeğin yemeğine ve pişirme suyuna tuz ve şeker eklenmemesini öneriyor. Bebeklerin böbrekleri için tuz uygun değil, şekere de ihtiyaçları yok. Buharda pişen sebzenin doğal tadı yeterli.
Bal: NHS, bebek botulizmi riski nedeniyle bir yaşından önce bal verilmemesini öneriyor. Püreye ya da meyveye karıştırılan bal da buna dahil.
Sıcaklık: Buhardan çıkan sebzenin dışı ılık görünse de içi sıcak olabilir. Parçalayıp birkaç dakika bekletin, bebeğe vermeden önce kendiniz kontrol edin. Mikrodalgada ısıtılan yemekte sıcaklık eşit dağılmayabilir, iyice karıştırın.
Alerjenler: Yumurta, süt ürünleri, buğday ve balık gibi alerjen olabilecek besinleri ne zaman ve nasıl deneyeceğinizi çocuk doktorunuzla konuşun. Yeni bir besini denediğiniz günlerde bebeğinizi gözlemleyin.
Buharda pişen sebze ve püreler nasıl saklanır?
Aşağıdaki öneriler NHS’in saklama ve yeniden ısıtma rehberine dayanıyor:
- Pişirdiğiniz yiyeceği mümkün olduğunca hızlı, ideal olarak 1-2 saat içinde soğutun. Küçük, kapaklı kaplara bölmek soğumayı hızlandırır. Sıcak yemeği doğrudan buzdolabına koymayın.
- Buzdolabına kaldırdığınız yemeği 2 gün içinde tüketin. Dondurucuya kaldırdıklarınızı etiketleyip üzerine tarih yazın.
- Donmuş püreyi buzdolabında ya da mikrodalganın çözme ayarında çözdürün, oda sıcaklığında bırakmayın. Buzdolabında çözdürdüğünüzü 24 saat içinde, mikrodalgada çözdürdüğünüzü hemen kullanın.
- Isıtacağınız porsiyonu her yeri buharı tütecek kadar sıcak olacak şekilde ısıtın, sonra ılımasını bekleyin. Pişmiş yemeği birden fazla kez ısıtmayın.
- Bebeğin yarım bıraktığı porsiyonu saklamayın ve tekrar ısıtmayın, atın. Bu yüzden porsiyonu ayrı bir kaba alıp ondan yedirmek daha iyi.
Toplu hazırlık için pratik püf noktaları neler?
- Hafta başı hazırlığı: İki üç sebzeyi aynı anda çok katlı pişiricide ya da sırayla pişirin. Uzun pişenleri (havuç, patates) alt kata, kısa pişenleri (kabak, brokoli) üst kata koyun.
- Buz kalıbında dondurma: Püreyi temiz, kapaklı bir buz kalıbına ya da silikon kalıba paylaştırın. Donduktan sonra küpleri çıkarıp ağzı kapalı, etiketli bir poşete ya da kaba aktarın. Her öğünde yalnızca ihtiyacınız kadar küp çözersiniz.
- Kombinasyonları sonradan yapın: Sebzeleri tek tek dondurursanız, bebek yeni tatları tanıdıkça istediğiniz ikiliyi tabakta birleştirebilirsiniz.
- Hijyen: Pişirmeden önce elleri, tezgahı ve kesme tahtasını yıkayın. Çiğ et ile sebze için ayrı kesme tahtası kullanın.
Buharda pişirerek hangi basit karışımları yapabilirim?
Bebeğiniz karışımdaki her bir besini ayrı ayrı denedikten sonra şu ikilileri hazırlayabilirsiniz:
Elma ve armut: Bir küçük elma ile yarım armudu soyup küp doğrayın. Elmayı sepete koyup birkaç dakika sonra armudu ekleyin, ikisi de yumuşayınca ezin ya da püre yapın. Şeker eklemeye gerek yok.
Havuç ve patates: Bir küçük havuç ve bir küçük patatesi küp doğrayıp birlikte pişirin. Çatalla ezip isterseniz birkaç damla zeytinyağı ekleyin. Büyük bebekler için aynı karışımı küçük topaklı bırakın.
Tatlı patates ve brokoli: Tatlı patatesi önce sepete koyun, birkaç dakika sonra küçük brokoli çiçeklerini ekleyin. Brokolinin rengi yeşil kaldığında ikisi de hazır. Parmak yiyecek olarak verilebilir ya da birlikte ezilebilir.
Daha büyük çocuklar ve aile sofrası için sebzeli çorba fikirleri isterseniz kolay ve hızlı çorba tarifleri yazımıza da göz atabilirsiniz. Arşivimizde fırında pişen bir alternatif olarak Fırında Bebek Karnıbahar tarifi de var.
Sık sorulan sorular
Elma buharda kaç dakikada pişer? Küp ya da dilim doğranmış, soyulmuş elma çoğu zaman 7-10 dakika içinde yumuşar. Elmanın türü ve parçaların boyu süreyi değiştirir, çatalla kolayca ezildiğinde hazırdır.
Havuç buharda kaç dakikada pişer? Küçük küp ya da ince çubuk halinde doğranmış havuç yaklaşık 10-15 dakikada yumuşar. Parmak yiyecek olarak verecekseniz çatalla kolayca ezildiğinden emin olun.
Buharda pişirme mi, haşlama mı daha iyi? İkisi de kullanılabilir. Buharda pişen sebze şeklini ve rengini daha iyi korur, haşlamak ise ekipman gerektirmez. Asıl önemli olan, yiyeceğin bebeğin yiyebileceği yumuşaklıkta olması.
Pişirme suyunu kullanabilir miyim? Püreyi açmak için buhar tenceresindeki sudan biraz kullanabilirsiniz. Suya tuz ya da baharat eklemediyseniz bir sakıncası yok.
Meyveyi buharda pişirmek şart mı? Hayır. Muz gibi yumuşak ve olgun meyveler pişirilmeden ezilebilir. Elma gibi sert meyveleri ise pişirerek yumuşatmak boğulma riskini azaltır, çiğ ve sert parçalar halinde vermeyin.
Sizin bebeğinizin en sevdiği buharda sebze hangisi? Denediğiniz karışımları bilgi@kadikoyanneleri.com adresine yazabilirsiniz. Daha fazla tarif için Bebek Dostu Tarifler kategorimize göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bebeğinizin beslenmesiyle ilgili kararlarda çocuk doktorunuzun önerisini esas alın.
Fotoğraflar: Ravi Sharma (kapak), victoria. ve Rachel Loughman, Unsplash
