Çocuğunuz düzgün konuşuyordu ve bir gün cümlenin başında takılmaya, aynı sesi tekrar etmeye başladı. Bu, birçok ebeveyni korkutan bir an. Önce rahatlatıcı kısmı: Küçük çocuklarda konuşma takılmaları sık görülür ve bir kısmı geçicidir. Ayrıca bu durum sizin yaptığınız bir şeyden kaynaklanmıyor. Stuttering Foundation, ebeveyn davranışlarının kekemeliğin nedeni olmadığını açıkça söylüyor.
Bu yazı, neyi gözlemleyeceğinizi ve ne zaman destek isteyeceğinizi anlatıyor. Genel bilgi verir, tanı koymaz. Çocuğunuzla ilgili değerlendirmeyi çocuk doktorunuz ya da bir dil ve konuşma terapisti yapabilir.
Konuşmadaki takılmalar neden olur?
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı NIDCD, kekemeliğin genellikle 2 ile 6 yaş arasında, çocuğun dil becerileri gelişirken başladığını belirtiyor. Tek bir neden yok. Aile öyküsü ve konuşma sırasında beynin çalışma biçimi gibi etkenler üzerinde duruluyor. Heyecan, yorgunluk ya da acele bir anda takılmayı artırabilir, ama bunlar kekemeliğin nedeni değildir.
NIDCD’ye göre kekeleyen çocukların yaklaşık dörtte üçü zamanla düzeliyor. Bu rakam umut verici, ama tek tek çocukların hangi grupta olacağını önceden söylemek mümkün değil. O yüzden gözlem ve gerektiğinde uzman görüşü değerli.
Geçici takılma mı, kekemelik mi?
Bu ayrımı evde kesin olarak yapmak mümkün değil, ama aşağıdaki işaretler neye bakacağınızı gösterir.
Çoğu zaman gelişimin bir parçası olabilecek durumlar:
- Sözcük ya da kısa ifade tekrarı (“Ben ben ben de gelcem”)
- Düşünürken “ıı, şey” diye duraklamalar
- Çocuğun takıldığını fark etmemesi, gerginlik göstermeden konuşmaya devam etmesi
- Takılmaların iyi ve kötü günlerle gelip gitmesi
Daha yakından izlemeyi gerektiren durumlar:
- Ses ya da hece tekrarı (“ka-ka-ka-kapı”), sesleri uzatma (“sssssu”)
- Sesin hiç çıkmadığı, sözcüğün başında tıkanma anları
- Konuşurken yüzde, boyunda gerginlik, göz kırpma ya da baş sallama
- Konuşmaktan kaçınma, sözcük değiştirme, “konuşamıyorum” demek
- Takılmanın aylar içinde artması
- Ailede süren kekemelik öyküsü
Ebeveyn olarak neler yapabilirsiniz?
Aşağıdaki öneriler NIDCD ve Stuttering Foundation önerilerine dayanıyor.
- Ne söylediğine odaklanın. Çocuk konuşma biçimini değil, anlattığı şeyi önemsediğinizi görsün.
- Bitirmesini bekleyin. Takılsa bile cümlesini tamamlamayın, sözünü kesmeyin.
- Göz temasını koruyun. Sabırsızlık ya da endişe belli etmeden, doğal bir şekilde bakın.
- Kendi konuşmanızı yavaşlatın. “Yavaş konuş” demek yerine siz biraz daha yavaş konuşun ve cevap vermeden önce bir iki saniye bekleyin.
- Soruları azaltın. Art arda soru sormak yerine, yorum yapıp onun anlatmasını bekleyin.
- Baskısız bir konuşma zamanı ayırın. Her gün birkaç dakika, yalnızca ona ayrılmış sakin bir oyun zamanı iyi gelebilir.
- Evde konuşma sırasını gözetin. Herkesin sözünü bitirebildiği bir sofra, kekeleyen çocuğa alan açar.
- Konuyu açarsa saklamayın. “Bazen sözcükler takılabiliyor, sorun değil, seni dinliyorum” gibi sakin bir cümle yeterli.
Birlikte kitap okumak da baskısız bir konuşma zamanı olabilir. Fikir için kitap okuma alışkanlığı rehberimize bakabilirsiniz.
Nelerden kaçınmalı?
- “Yavaş konuş”, “derin nefes al”, “önce düşün” gibi düzeltmeler
- Sözcüğü tekrar söyletmek
- Taklit etmek, gülmek, utandırmak
- Başkalarının önünde kekelemesine dikkat çekmek
- Konuşmayı gösteri haline getirmek (“Teyzene anlat bakalım”)
Takılmalar bir disiplin konusu değildir. Günlük hayatta sakin sınır koymak için olumlu disiplin yazımıza göz atabilirsiniz. 2 yaş civarındaki duygusal dalgalanmalar için de 2 yaş sendromu rehberimiz yardımcı olabilir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Takılmalar için herkesin üzerinde birleştiği tek bir süre yok. NIDCD, 3-6 ay süren kekemelikte değerlendirme önerildiğini yazıyor. ASHA uzmanlığıyla hazırlanan hasta bilgilendirme sayfası ise 6-12 ay ve üzeri süreden söz ediyor. Bu yüzden pratik öneri şu: birkaç ay geçtiği halde sürüyorsa ya da aşağıdakilerden biri varsa beklemeden danışın.
- Kekeleme artıyor ya da şiddetleniyorsa
- Konuşurken belirgin şekilde zorlanıyor, geriliyorsa
- Konuşmaktan kaçınıyor ya da konuşmanın zor olduğunu söylüyorsa
- 3,5 yaşından sonra başladıysa
- Ailede kekemelik öyküsü varsa
- Başka bir konuşma ya da dil gelişimi endişeniz varsa
- Siz çok endişeleniyorsanız
İlk adım olarak çocuk doktorunuzla konuşabilir ya da bir dil ve konuşma terapistinden randevu alabilirsiniz. Danışmak, “bir sorun var” demek değildir. Çoğu zaman yalnızca neyi izlemeniz gerektiğini netleştirir.
Kaygılı ebeveyn için kısa bir not
Takılmalar bazı günler artıp bazı günler kaybolabilir. Kötü bir gün, her şeyin geri gittiği anlamına gelmez. Hemen panik yapmanız gerekmiyor, ama gözlemlediklerinizi not almak ve içiniz rahat etmiyorsa danışmak da değerli. Çocuğunuz en çok, sizin onu dinlemeye devam ettiğini görmeye ihtiyaç duyuyor.
Sık sorulan sorular
Düzgün konuşan çocuk neden kekelemeye başlar? Kekemelik çoğu zaman dil gelişiminin hızlandığı dönemde, daha önce akıcı konuşan çocuklarda da başlayabilir. Tek bir neden yok ve bu sizin hatanız değil.
Kekemelik kendiliğinden geçer mi? Birçok çocukta geçiyor, ama hangi çocukta geçeceği önceden bilinemiyor. Süre uzuyorsa ya da işaretler artıyorsa uzman görüşü almak gerekir.
“Yavaş konuş” demek işe yarar mı? Uzman kuruluşlar bunu önermiyor. Sizin yavaş ve sakin konuşmanız daha iyi bir örnek oluyor.
Daha önce bu konuda arşivimizde yayımladığımız kısa bir yazı için Ebeveynler Kekeme Çocuklarına Nasıl Yaklaşmalı? yazısına göz atabilirsiniz. Diğer yazılar için Psikoloji kategorimize bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, tanı ya da tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzun konuşmasıyla ilgili endişeleriniz varsa çocuk doktorunuza ya da bir dil ve konuşma terapistine danışın.
Fotoğraflar: Vitaly Gariev (kapak ve çizim), Susan Holt Simpson ve Jon Flobrant, Unsplash
